Αρχική Σελίδα
Επικοινωνήστε μαζί μας ΚΕΠ Δημοσκοπήσεις Σύνδεσμοι Χάρτης Ιστοχώρου Βρείτε μας στο Facebook Blog
  Αρχική Σελίδα  
Είσαστε εδώ: Αρχική Σελίδα » Δήμος » Δημοτικές Κοινότητες » Παλαιά Φώκαια » Ιστορία » Φώκαια Μικράς Ασίας » Η μαρτυρία του Felix Sartiaux » Felix Sartiaux (Φελίξ Σαρτιώ) | Η ανακάλυψη των φωτογραφιών | Ιστορικό Λεύκωμα
Η ανακάλυψη των φωτογραφιών

Η ανακάλυψη των φωτογραφιών του Φελίξ Σαρτιώ και η επανεμφάνιση ενός ξεχασμένου δράματος: Φώκαια, Ιούνιος 1914.

Σημείωμα του ιστορικού φωτογραφίας Χάρη Γιακουμή για το ιστορικό λεύκωμα "Φώκαια 1913-1920, η μαρτυρία του Felix Sartiaux"



Αυτό το βιβλίο θα μπορούσε να μην είχε γίνει ποτέ. H απουσία του όμως από τα χέρια του αναγνώστη και τα ράφια των βιβλιοθηκών, θα στερούσε για πάντα μία ολόκληρη κοινότητα από το δικαίωμα να κρατήσει ζωντανή τη μνήμη της ιστορίας της. Τα ενενήντα τόσα χρόνια που χωρίζουν τις φωτογραφικές μαρτυρίες αυτές με το σήμερα, είναι ακριβώς μία γενιά ολόκληρη. Αυτή η γενιά των τελευταίων Ελλήνων που έζησαν στις αρχές του 20ου αιώνα στα Μικρασιατικά παράλια, είχε την ατυχία να ζήσει όχι ένα, αλλά δύο διωγμούς, το 1914 και  1922. Ο πρώτος διωγμός του Ιουνίου του 1914 που τον έζησαν κυρίως οι κάτοικοι της περιοχής της Παλαιάς και της Νέας Φώκαιας, έμεινε άγνωστος στην συλλογική μνήμη λόγω απουσίας φωτογραφικών τεκμηρίων. Τα μόνα τεκμήρια που είχαμε ήτανε μνήμες άυλες, αυτές που έφεραν μαζί τους οι Φωκιανοί πρόσφυγες, αυτές που μπόρεσαν και κράτησαν σαν φυλακτά, βαθιά μέσα στη ψυχή τους. Με τις αφηγήσεις στα παιδιά και στα εγγόνια τους καταφέρανε όσο μπορούσαν να μεταφέρουν έως τις μέρες μας την εικόνα της χαμένης τους πατρίδας. Μια εικόνα, που όσο περνούσε ο καιρός και έφευγε ο ένας μετά τον άλλον από τη ζωή, χανότανε και αυτή σιγά - σιγά.

Η εύρεση των φωτογραφιών του Φελίξ Σαρτιώ όμως έρχεται να συγκεκριμενοποιήσει μια για πάντα την ιστορία αλλά και το δράμα αυτού του τόπου. Ενός τόπου με ιδιαίτερα ένδοξη ιστορία. Οι Φωκιανοί είναι αυτοί που στον 6ο αιώνα π.Χ. ίδρυσαν την πόλη της Μασσαλίας αλλά και άλλες αποικίες και έτσι διέδωσαν στα νότια παράλια της Γαλλίας και γενικά στη δυτική Μεσόγειο τον ελληνισμό και τον πολιτισμό.

Η εύρεση πρώτα των φωτογραφιών και ακολούθως της βαλίτσας με τ’ αρχεία του Σαρτιώ για τη Φώκαια μοιάζει σαν ένα απίστευτο παραμύθι.


Όλα άρχισαν μετά από ένα τηλεφώνημα ένα πρωινό του Μαΐου του 2005 ενός φίλου Τούρκου, ενός Τούρκου που πρέπει να σημειώσουμε ότι μας φέρνει πάντα μεγάλη τύχη. «Έλα να δεις ελληνικές φωτογραφίες». Είχε αγοράσει την προηγούμενη μέρα ένα μεγάλο αριθμό φωτογραφιών από ένα Γάλλο έμπορα, ο οποίος με τη σειρά του τις αγόρασε μόλις μια μέρα πριν, σε δημόσιο πλειστηριασμό στο Παρίσι. Οι φωτογραφίες, ένα σύνολο από γυάλινες στερεοσκοπικές πλάκες ταξινομημένες ανά περιοχή σε ειδικές θήκες. Εικόνες που συνηθίζει να βλέπει κάποιος όταν ασχολείται με το παρελθόν και γενικά με την οπτική ιστορία των τόπων και των ανθρώπων. Με ένα πρώτο βλέμμα, φωτογραφίες της Ελλάδας της εποχής των αρχών του 20ου αιώνα (Αθήνα, Πελοπόννησος, Σύρος, Τήνος, Σαντορίνη…) και επίσης των πρόσφατα ενσωματωμένων νήσων (Μυτιλήνη, Χίο, Σάμος, Κρήτη…). Μνημεία γνωστά και κάποια άγνωστα με ανθρώπους χαμένους στα ερείπια τους, αλλά και στους δρόμους των πόλεων και της επαρχίας, πλοία να διασχίζουν το Αιγαίο… Για την ώρα τίποτα το τραγικό ή το συνταρακτικό. Ξαφνικά η πρόταση του να μου δείξει και κάποιες άλλες εικόνες, κρυμμένες κάπου αλλού με θέμα τη Μικρά Ασία. Με μια πρώτη ματιά διαπιστώνουμε ότι πρόκειται για κάποιο γεγονός τραγικό. Διακρίνεται καπνός να συνεχίσει τις ανασκαφές του. Ανακαλύπτουμε ότι ένα βιβλίο έχει γραφτεί από το Φελίξ Σαρτιώ το 1914 με τον τίτλο Le sac de Phocée et l’expulsion des Grecs ottomans d’Asie-Mineure (Η λεηλασία της Φώκαιας και ο εκδίωξη των Ελλήνων Οθωμανών της Μικράς Ασίας).

Μετά από την ανάγνωση αυτού του κειμένου των 36 σελίδων, όπου αναφέρονται αυτά που είδε και έζησε ο Σαρτιώ μέρα προς μέρα, διαπιστώνουμε ότι οι φωτογραφίες αυτές είναι το

συμπλήρωμα, η οπτική του μαρτυρία και ότι δεν έχουν εκδοθεί ποτέ. Καταλαβαίνουμε ότι η ευθύνη μας είναι μεγάλη, έχουμε στα χέρια μας ένα φωτογραφικό αρχείο που πιστοποιεί το ξεχασμένο δράμα ενός λαού. Ένα τεκμήριο που θα μπορούσε να μην βγει ποτέ στην επιφάνεια, που θα μπορούσε να έμενε στα χέρια αυτών που ίσως έκριναν ότι δεν είναι ώρα να θυμόμαστε περασμένες ιστορίες και ευθύνες. Αλλά η ιστορία όταν αποφασίσει να βγει στην επιφάνεια κανείς δεν μπορεί να τη σταματήσει. Και αυτό είναι σίγουρο ότι αποφάσισε τώρα. Μετά από ένα χρόνο μελέτη, ταξινόμηση, χρονολόγηση και γενικά κατανόηση του φωτογραφικού υλικού, κάποιος μας δίνει μία πληροφορία που μας οδηγεί στο δεύτερο θησαυρό. « Στο Μουσείου του Λούβρου, σε κάποιο γραφείο, μία βαλίτσα που χαρίστηκε ιδιωτικά από κάποια ηλικιωμένη κυρία, έχει κάτι μέσα που μπορεί να σας ενδιαφέρει ». Πάμε στο Λούβρο και μας περιμένει πάνω σ’ ένα τραπέζι μία δερμάτινη βαλίτσα με το όνομα Σαρτιώ, γεμάτη αρχειακό υλικό ειδικά για τα γεγονότα του διωγμού της Φώκαιας. Μέσα σ’ αυτά τα χαρτιά δεσπόζει μία φωτογραφία του Εθνομάρτυρα Χρυσοστόμου Σμύρνης με ιδιόχειρη αφιέρωση στο Σαρτιώ, ως ένδειξη ευγνωμοσύνης για όσα έκανε για τη σωτηρία των Φωκιανών. Λίγους μήνες μετά βρέθηκε και ο τρίτος θησαυρός, στα επίσημα αρχεία αυτή τη φορά του τμήματος ελληνικής τέχνης του Λούβρου, ένα μικρό σύνολο φωτογραφιών, χαρισμένο από τη χήρα του Σαρτιώ εις μνήμη του συζύγου της, ήρθε να συμπληρώσει τις υπόλοιπες μας εικόνες. Από τώρα και στο εξής πιστέψαμε ότι η Ιστορία μας κτύπησε την πόρτα και μας ζήτησε να μεσολαβήσουμε για να παρουσιάσουμε τη «Μνήμη» στους νόμιμους κατόχους της. Βρήκε ότι ο χρόνος που πέρασε ήταν αρκετός και έπρεπε να βιαστεί να προλάβει έστω και ένα που να έχει βιώσει το διωγμό και να είναι ακόμα εν ζωή. Το γνωστό γνωμικό που λέει «κάλιο αργά παρά ποτέ» σ’ αυτή την περίπτωση βγήκε σοφό. Ίσως όμως να έκρινε ότι έστω και αργά, είναι τώρα η πλέον κατάλληλη στιγμή που διάλεξε για να παρουσιαστεί, για να θυμίσει ότι η ιστορία δεν μπορεί να σφετεριστεί και φυσικά ούτε να παραποιηθεί και ιδιοποιηθεί, αλλά τα καταφέρνει πάντα να εμφανιστεί μια μέρα για να λάμψει η αλήθεια. Δύο χρόνια μετά λοιπόν, τον Ιούλιο του 2007, φέραμε τις φωτογραφίες του Σαρτιώ και τις παρουσιάσαμε για πρώτη φορά στους απογόνους των Φωκιανών στην Παλαιά Φώκαια Αττικής, εκεί που εγκαταστάθηκαν οι περισσότεροι πρόσφυγες από αυτούς, μετά το δεύτερο και τελειωτικό διωγμό τους, το 1922. Σ’ αυτή τη συνάντηση ευτυχώς ήτανε παρούσα η τελευταία επιζώσα των γεγονότων, η Γιαγιά Σοφία Δεληγιάννη, για να προϋπαντήσει εκ μέρους όλων των άλλων Φωκιανών που φύγανε από τη ζωή, το Φελίξ Σαρτιώ συνοδευόμενο από τη «Μνήμη», η οποία είχε τα χαρακτηριστικά μιας νεαρής κοπέλας και η οποία εγκαταστάθηκε μια για πάντα δίπλα στους ανθρώπους που τους ανήκει.

Χάρης Γιακουμής, Παρίσι, Μάιος 2008.